Manje od jedne trećine područja svetske prirodne baštine ima uspostavljeno opsežno planiranje turizma, konstatuje se na sajtu Global Sustainable Tourism Dashboarda, inicijative iza koje stoje Grifit institut za turizam (Griffith Institute for Tourism) i Sarij univerzitet (Surrey University), nakon pregleda stanja u 2017. godini.
Lokacije svetske prirodne baštine su globalno prepoznate kao najvažnija zaštićena područja sveta. Radi procene za 2017. godinu razmatrano je ukupno 240 ovakvih područja. Ona pokrivaju preko 280 miliona hektara i čine više od 8% kombinovane površine pokrivene zaštićenim područjima.
Turizam u područjima Svetske baštine može da bude pokretačka snaga i značajan mehanizam za održanje, ali samo ako postoje adekvatne strategije upravljanja, zapaža se u tekstu. A kako turizam do područja svetske baštine raste, sve se više prepoznaje potreba za upravljanjem posetiocima.
Analizirajući javno dostupne dokumente za svaku oblast Svetske baštine, ovaj indikator meri stepen do koga prirodna/mešovita područja Svetske baštine (World Heritage Areas – WHA) imaju plan za upravljanje turizmom. Uočeno je da za neka područja postoje planovi koji se odnose na drugu kategoriju zaštite (npr. nacionalni park, rezervat biosfere), ali ne i eksplicitno na status Svetske baštine. Indikator informiše o SDG cilju 15 (Sustainable Development Goals) o zaštiti kopnenog ekosistema i biodiverziteta i Cilju 14 o zaštiti mora. Zbog širokog spektra servisa ekosistema koji nude zaštićena područja, doprinos drugim ciljevima je verovatan.
Zanimljiva su i druga zapažanja do kojih se došlo uvidima u dokumente. Tako se ispostavilo da je 2017. godine 11 oblasti Svetske baštine (5%, nešto manje nego 2016.) imalo aktuelan plan upravljanja turizmom, uz još jednu dodatnu lokaciju koja je imala zastareli samostalni turistički plan i dodatnih devet koje su tvrdile da imaju samostalan plan koji nije mogao biti verifikovan. Na osnovu toga izveden je zaključak da je, sveukupno, planiranje specifično za turizam u WHA još uvek relativno ograničeno.
Takođe, od svih prirodnih Područja svetske baštine, 80 lokacija (33%) ima ekstenzivan nivo planiranja zbog turizma. To uključuje namenske planove upravljanja turizmom, kao i opšte planove upravljanja koji u velikoj meri pokrivaju menadžment turizma. Ovo je malo povećanje od prethodne godine, što odražava trend boljeg planiranja, posebno među novouspostavljenim Područjima svetske baštine, konstatuje se dalje.
Ispostavilo se da od novoizlistanih lokacija, Predeli Daurije (Mongolija i Ruska Federacija), koju često zovu “stepskim draguljem biosfere”, nemaju turistički plan u ovoj fazi. Drugi, pak, kao što je Hjubej Šenondžija – jedan od tri centra biodiverziteta u Kini, imaju uspostavljeno obuhvatno planiranje turizma, u skladu sa zahtevima UNESCO-a. Ima i onih koji rade prema starom planu (npr. Zapadni Tjen-Šan u Kazahstanu) koji je povezan sa prethodnim statusom zaštite, na primer nacionalni park.
Nacionalni park vulkana na Havajima i Tasmanijska pustinja su lokacije za koje su novi opsežni planovi počeli 2016. godine. Ovde je uočeno da ne postoji konzistentno korišćenje vremenskih okvira, uz neke planove koji su razvijeni pre više od decenije (ili dve) bez jasnog datuma završetka, pa se zaključuje da bi bilo korisno podsticati područja da postave ciljeve planiranja za određene vremenske okvire.
Takođe se smatra da je malo veća verovatnoća da oblasti svetskog morskog nasleđa imaju obuhvatan plan turizma u poređenju sa onim kopnenim.
Prva i najvažnija premisa ovog pregleda je da se turizam može prilagoditi očuvanju prirode i biodiverziteta. Mada, teško je izmeriti odnos turizam-očuvanje i moraju se definisati ovlašćenja. Podaci prikazani ovde pokazuju one prirodne lokalitete Svetske baštine koji imaju plan upravljanja turizmom. Pretpostavka je da bolje planiranje dovodi do poboljšanja rezultata.
Što se Srbije tiče, u našoj zemlji još uvek ne postoje prirodna dobra koja se nalaze na listi UNESCO-ve svetske prirodne baštine. Međutim, Zavod za zaštitu prirode ima stručno pripremljene predloge nominacije za pomenutu listu dva zaštićena područja – Nacionalni park „Šar planina“ i Spomenik prirode „Đavolja varoš“. Pored njih, na provizornom spisku predloga nominacije na sajtu UNESCO-vog Centra za svetsku baštinu nalaze se pobrojana i sledeća prirodna dobra: Nacionalni park Đerdap, Specijalni rezervat prirode Deliblatska peščara i Nacionalni park Tara sa kanjonom reke Drine.
Jedino je ugledanjem na već postojeće uspešne modele razvoja i upravljanja zaštićenim područjima i turističkim resursima u njima, kao i neizostavnim zajedničkim odgovornim delanjem moguće ostvariti dugoročne kvalitetne rezultate, jer se pozitivni efekti turizma koji se odnose na životnu sredinu, pre svega ogledaju u činjenici da je turizam delatnost (kako se navodi u Odluci o utvrđivanju Nacionalnog programa zaštite životne sredine, Sl. glasnik RS, br. 12/2010) „koja teži ka adekvatnom korišćenju prirodnih resursa, unapređenju predela i održavanju ekoloških, ekonomskih i socio-kulturnih vrednosti lokalne zajednice“.
